Guns N' Roses stemmingen.

E♭ Standard is de gewone gitaarstemming, op elke snaar één halve toon lager: van laag naar hoog E♭ A♭ D♭ G♭ B♭ E♭. De bas doet hetzelfde, E♭ A♭ D♭ G♭. Akkoordvormen en vingerzetting blijven precies zoals je ze kent; alles klinkt gewoon een halve toon lager. Een open E-akkoordvorm wordt E♭, de D-vorm aan het begin van Sweet Child o' Mine klinkt als D♭, en Bob Dylans G, D en C in Knockin' on Heaven's Door worden G♭, D♭ en B in de versie op Use Your Illusion II.

Waarom eigenlijk lager stemmen? Slash heeft de gebruikelijke redenen zelf gegeven: lager stemmen maakt de noten makkelijker te bereiken voor de zanger, het ontspant de snaren, en vooral het klinkt zwaarder. De uitsplitsing van Guitar World van Slashs Welcome to the Jungle-rig noemt snaren van .010–.046, gestemd op E♭ Standard, gespeeld op een Kris Derrig-replica van een Les Paul uit 1959 via een gehuurde Marshall.

Kies in TuneLit E♭ Standard (of open een knop Stemmen op de albumpagina's) en laat de referentie op 440 Hz staan. Sommige nummers hebben een kleine afwijking van een paar cent, zoals "E♭ Standard +8 ¢" voor G N' R Lies. Dat is wat we hebben gemeten, en de knoppen Stemmen bevatten het al, maar bij die grootte hoort de meeste oren het verschil niet in een volle bandmix.

Een woord over tabs. Op Songsterr zijn sommige van de meest bekeken versies van Sweet Child o' Mine, November Rain, Welcome to the Jungle en Don't Cry kopieën die voor E Standard zijn herschreven. Ze zijn prima om de noten te leren, maar als je ze in E Standard speelt, zit je een halve toon boven de plaat. Houd de frets aan zoals ze geschreven staan en stem in plaats daarvan een halve toon lager, dan lopen de tab en de plaat gelijk.

1986 tot 1988: de Hollywood-jaren. De eerste plaat, de ep Live ?!*@ Like a Suicide, staat al in E♭ Standard: twee nummers uit de Hollywood Rose-tijd en covers van Rose Tattoo en Aerosmith, opgenomen in een studio met publieksgeluid eroverheen. Appetite for Destruction volgde in 1987 met dezelfde stemming op elk nummer, gitaren en bas. G N' R Lies (1988) bracht de ep weer uit als kant één en voegde vier akoestische nummers toe, en die akoestische nummers zijn ook een halve toon lager gestemd, dus Patience staat in E♭ net als al het andere.

1990 tot 1993: Use Your Illusion en de covers. De twee Use Your Illusion-albums zijn een veel breder geheel: pianoballads, een Wings-cover, een Dylan-cover, epische nummers van tien minuten. De stemming bleef gelijk. Slash vertelde aan Guitar Player dat hij tijdens de sessies ongeveer 20 verschillende gitaren gebruikte, waaronder een Dobro, een zesnarige bas, een banjo en verschillende akoestische gitaren, en hij legde de paar uitzonderingen zelf uit. De Dobro op You Ain't the First staat in standaardstemming in plaats van in een open slidestemming; de slide op Bad Obsession staat in open G met de lage snaar eraf, een truc die hij van Keith Richards had afgekeken; en de banjo op Breakdown is een zesnarige banjo die als een gitaar is gestemd. Izzy Stradlin vertrok eind 1991 en Gilby Clarke nam de ritmegitaar over, dus op The Spaghetti Incident? (1993) nam Clarke de meeste partijen van Izzy opnieuw op. Bijna al die covers staan in de tabs ook in E♭.

1994 tot 2008: Chinese Democracy. Eind jaren '90 was Axl Rose het enige overgebleven lid van de klassieke bezetting, en Chinese Democracy werd ongeveer tien jaar opgenomen door een wisselende groep: Robin Finck, Buckethead, Ron "Bumblefoot" Thal, Richard Fortus en Paul Tobias op gitaar, Tommy Stinson op bas. Het is het enige album waarop de stemming verspringt: E♭ Standard voor de meeste nummers, maar Drop D, Drop C♯, Drop B en zelfs gewone E Standard voor andere, volgens de tabs.

Vanaf 2016: de reünie. Slash en Duff McKagan keerden in 2016 terug, met Richard Fortus op ritmegitaar. Live-transcripties van Tokio in 1992 tot Parijs in 2023 houden de klassieke nummers in E♭, en de Chinese Democracy-nummers die de reünie-bezetting speelt houden hun eigen stemmingen: de versie van Better door Slash en Duff staat in de tabs in Drop C♯, net als op het album. De singles die sinds 2021 zijn uitgebracht, Absurd, Hard Skool, Perhaps, The General, Atlas en Nothin', staan allemaal in de tabs in E♭ Standard; in de tab van The General speelt Duff een vijfsnarige bas die een halve toon lager is gestemd. TuneLit heeft geen enkele liveopname of een van deze singles gemeten.

Live ?!*@ Like a Suicide (1986)

E♭ Standard +6 ¢4 nummers, elk met een knop Stemmen

Hoofdstemming: E♭ Standard +6 ¢ (A ≈ 441.5), gemeten aan dezelfde opnames op de Mobile Fidelity-cd van G N' R Lies.

De eerste uitgave van de band was een ep met vier nummers op het label Uzi Suicide, gemaakt om als een live-show te klinken, hoewel die in een studio is opgenomen. Reckless Life en Move to the City stammen uit de Hollywood Rose-tijd; Nice Boys is een nummer van Rose Tattoo en Mama Kin een van Aerosmith. In de tabs van Songsterr van alle vier de nummers staan beide gitaren en de bas in E♭ Standard. Een populaire versie op Songsterr van Mama Kin is in plaats daarvan geschreven voor E Standard; stem bij die versie een halve toon lager om bij de plaat te passen.

De ep is nooit los op cd als heruitgave verschenen, dus TuneLit heeft de vier nummers gemeten op G N' R Lies, waar ze het album openen. Ze komen gemiddeld ongeveer 6 cent te hoog uit, met Reckless Life en Nice Boys precies op kamertoon en Move to the City, het nummer met blazers, ongeveer 8 cent hoger.

Met TuneLit: elke knop Stemmen opent E♭ Standard +6 ¢. Als je liever een gewone E♭ Standard op 440 wilt, zit je maar een paar cent ernaast.

Appetite for Destruction (1987)

E♭ Standard12 nummers, elk met een knop Stemmen

Hoofdstemming: E♭ Standard (gemeten +2 ¢, A ≈ 440.6, opgeslagen als gewone E♭ Standard).

Elk nummer staat in E♭ Standard: de beschrijving van Guitar World van zijn rig, Slashs eigen opmerkingen over lager stemmen en elke tab op Songsterr zijn het eens. Slash speelde het grootste deel van het album op de Derrig Les Paul-replica, die volgens hem later zijn belangrijkste studiogitaar werd voor bijna alles op Appetite. Izzy Stradlin speelde ritmegitaar, en de bas van Duff McKagan is samen met de gitaren lager gestemd.

TuneLit heeft de Mobile Fidelity gold-cd (UDCD 699) gemeten op ongeveer 2 cent te hoog, wat als kamertoon telt. Eén nummer ligt iets hoger: Out ta Get Me, op ongeveer 11 cent te hoog, krijgt een eigen waarde.

Een paar nummers vragen om een opmerking. Sweet Child o' Mine is het meest getranscribeerde nummer dat de band ooit heeft gemaakt, en een populaire versie op Songsterr is herschreven voor E Standard, dus controleer welke je hebt. Think About You voegt een akoestische Slash-gitaar toe in dezelfde E♭-stemming. Paradise City is de enige plek waar de halve-toonscheck van TuneLit op basis van het geluid het fout heeft: het nummer laat de lege lage E♭ nooit klinken, dus de check wijst op E. De G-, C- en F-vormen uit de tab klinken op de plaat als F♯, B en E, wat precies is wat een gitaar een halve toon lager geeft, dus E♭ Standard blijft.

Met TuneLit: E♭ Standard op 440 voor elk nummer, met Out ta Get Me op +11 ¢.

G N' R Lies (1988)

E♭ Standard +8 ¢8 nummers, elk met een knop Stemmen

Hoofdstemming: E♭ Standard +8 ¢ (A ≈ 442), gemeten op de Mobile Fidelity gold-cd (UDCD 748).

Lies combineert twee korte platen. Kant één is de ep uit 1986, hierboven beschreven. Kant twee zijn vier akoestische nummers, opgenomen in een paar sessies met producer Mike Clink: Patience, Used to Love Her, een trage akoestische You're Crazy (zoals het nummer het eerst is geschreven; de snelle elektrische take staat op Appetite) en One in a Million. Elke tab zet de akoestische nummers ook in E♭ Standard, dus je hebt voor dit album geen tweede stemming nodig.

Patience heeft drie akoestische gitaren en geen drums. Slash speelt de leadlijnen en Izzy en Duff strummen; de C-, G-, A- en D-vormen van de akkoordbladen klinken op de plaat als B, G♭, A♭ en D♭. Patience is ook het nummer dat in de meting apart ligt: ongeveer 3 cent te laag, terwijl Used to Love Her, You're Crazy en One in a Million 8 tot 10 cent te hoog liggen. Patience krijgt daarom een eigen waarde, gewone E♭ Standard, en de rest van het album gebruikt ongeveer +8 ¢.

Met TuneLit: E♭ Standard +8 ¢ voor de meeste nummers; Patience in gewone E♭ Standard op 440.

Use Your Illusion I (1991)

E♭ Standard −5 ¢16 nummers, elk met een knop Stemmen

Hoofdstemming: E♭ Standard −5 ¢ (A ≈ 438.7), gemeten op de Mobile Fidelity gold-cd (UDCD 711).

Songsterr zet de elektrische gitaren en de bas van alle zestien nummers in E♭ Standard, van Right Next Door to Hell tot de tien minuten durende Coma, en van de Wings-cover Live and Let Die tot November Rain, waar Slashs solo's boven de piano van Axl Rose liggen. Izzy Stradlin zingt de lead op Dust N' Bones, You Ain't the First en Double Talkin' Jive, en Axl speelt de akoestische intro van Dead Horse.

Drie nummers doen iets bijzonders, en twee daarvan hebben Slashs eigen uitleg:

• The Garden is het enige nummer dat met een eigen stemming in de lijst staat. Songsterr schrijft één akoestisch deel in Drop C♯ (C♯ G♯ C♯ F♯ A♯ D♯), terwijl elke elektrische gitaar en de bas in E♭ Standard blijven. Drop C♯ is gewoon E♭ Standard met de lage snaar nog een hele toon lager, dus alleen die snaar verandert. De audiocheck van TuneLit hoort de lage C♯ de hele plaat door, wat de tab ondersteunt. Wikipedia schrijft de akoestische gitaren toe aan Slash en medeschrijver West Arkeen; Alice Cooper zingt mee met Axl.
• Bad Obsession heeft zijn riffs in E♭ Standard, en een slidedeel dat Slash speelde op een Travis Bean in vijfsnarige open G (G D G B D, de lage snaar eraf). Eén transcriptie op Songsterr schrijft dat slidedeel een halve toon lager, als C♯ F♯ C♯ F♯ A♯ C♯, wat bij de rest van de band past. Het nummer staat in E♭ Standard; stem een tweede gitaar op open G een halve toon lager als je de slide wilt.
• You Ain't the First heeft Slash op Dobro, en hij zei dat het in standaardstemming staat, niet in een open slidestemming. De tabs zetten het een halve toon lager, net als de band.

Double Talkin' Jive eindigt met een klassieke gitaarsolo die Slash speelde op een Ramírez, volgens de tabs weer in de stemming van de band.

De meting zet het album ongeveer 5 cent te laag. Geen enkel nummer wijkt ver genoeg af om een eigen waarde te krijgen; Live and Let Die komt het laagst uit, op ongeveer 11 cent te laag. De halve-toonscheck van TuneLit bevestigt de vermelde stemming bij dertien van de zestien nummers. Bij Live and Let Die wijst hij op E, omdat het nummer de lege lage E♭ nooit speelt (de laagste noot van de ritmegitaren in de tab is de derde fret), en bij November Rain omdat er op de plaat iets is, waarschijnlijk de piano en het orkest, dat onder de laagste snaar van de bas gaat. Geen van beide is reden om de tabs in twijfel te trekken.

Met TuneLit: E♭ Standard −5 ¢ voor het album, The Garden in Drop C♯ −5 ¢.

Use Your Illusion II (1991)

E♭ Standard14 nummers, elk met een knop Stemmen

Hoofdstemming: E♭ Standard (gemeten −3 ¢, A ≈ 439.2, opgeslagen als gewone E♭ Standard).

Dezelfde sessies en dezelfde stemming als deel I. Civil War, opgenomen in 1990, is het laatste nummer met Steven Adler op drums; de akoestische intro en de elektrische partijen staan allebei in de tabs in E♭. Knockin' on Heaven's Door gebruikt Dylans akkoordvormen, dus met de gitaren een halve toon lager klinkt het in G♭. Izzy Stradlin zingt 14 Years, Duff McKagan zingt So Fine, en Izzy speelt een Coral-elektrische sitar op Pretty Tied Up, in de tabs in E♭ net als de gitaren. Slashs banjo op Breakdown is een zesnarige banjo die als een gitaar is gestemd, dus een gitaar in E♭ dekt dat deel ook.

TuneLit heeft het album ongeveer 3 cent te laag gemeten, wat als kamertoon telt, en de nummers liggen dicht bij elkaar. De enige uitzondering is My World, Axls korte slotnummer met drumcomputer en keyboards en helemaal geen gitaren, dat ongeveer 20 cent te hoog ligt; het heeft een eigen waarde, maar er is op het nummer niets om op gitaar mee te spelen.

Eén nummer is het waard om goed te luisteren. Op Get in the Ring ligt het riff op E, A en D, die in E♭-stemming allemaal noten op de eerste fret zijn, en de audiocheck van TuneLit hoort een lage D die E♭ Standard niet kan bereiken. De enige tab zegt E♭ Standard en geen andere bron noemt een andere stemming, dus de vermelding blijft E♭; klinkt het niet goed, controleer de lage snaar dan op gehoor. Estranged is het andere nummer dat de check niet kon oplossen, omdat noten onder de laagste snaar van de bas, waarschijnlijk van de keyboards, hem in de war brengen.

Met TuneLit: E♭ Standard op 440 voor elk nummer.

The Spaghetti Incident? (1993)

E♭ Standard +7 ¢12 nummers, elk met een knop Stemmen

Hoofdstemming: E♭ Standard +7 ¢ (A ≈ 441.7), gemeten op een Geffen-cd uit 1993 (GED 24617).

Het coveralbum begon als een manier om stoom af te blazen tijdens de sessies van Use Your Illusion en groeide uit tot twaalf vermelde nummers, meestal punk en glam: the Damned, the U.K. Subs, the New York Dolls, the Stooges, the Dead Boys, T. Rex, Nazareth, the Misfits, Johnny Thunders en Fear, plus het doo-wop-nummer Since I Don't Have You van de Skyliners. Gilby Clarke nam de meeste ritmepartijen van Izzy Stradlin opnieuw op, en Duff McKagan zingt meerdere nummers. Na het laatste nummer volgt een niet-vermelde verborgen track; die is hier niet in de lijst opgenomen.

Songsterr zet tien van de twaalf nummers in E♭ Standard. De andere twee:

• Raw Power, het nummer van de Stooges, staat in de tabs op Songsterr en Ultimate Guitar in E Standard, voor gitaren en bas gelijk, dus het staat er zo in. Het nummer raakt de lege lage snaar nooit aan, wat betekent dat de audiocheck van TuneLit hier geen E van E♭ kan onderscheiden; het is een van de nummers die het waard zijn om op gehoor te controleren.
• New Rose, het nummer van de Damned, is het tegenovergestelde geval. Beide tabs op Songsterr zijn aangeduid als Drop C♯, maar geen van beide speelt ooit de verlaagde snaar, en de tabs op Ultimate Guitar zijn verdeeld tussen E♭ en E Standard. Op de plaat hoort de check van TuneLit vaak E♭ als laagste lege noot, en bijna geen lage C♯. Het staat in E♭ Standard, wat ook elke noot van de Drop C♯-tabs speelt.

Dit album is de minst eenvormige meting van de vijf. Nummers die op verschillende momenten zijn opgenomen, liggen ergens tussen ongeveer 3 cent te laag en 16 cent te hoog, en de albumwaarde van +7 ¢ zit midden in die spreiding. Hair of the Dog, met Slash op talkbox, ligt het hoogst en krijgt een eigen +16 ¢; Raw Power en I Don't Care About You liggen dicht bij kamertoon en krijgen ook een eigen waarde. Ain't It Fun, Black Leather en Since I Don't Have You komen ook dicht bij 440 uit maar blijven bij het album, omdat hun verschil onder de drempel van TuneLit valt.

Met TuneLit: E♭ Standard +7 ¢ voor de meeste nummers; Hair of the Dog op +16 ¢; Raw Power in E Standard; I Don't Care About You in E♭ Standard op 440.

Chinese Democracy (2008)

E♭ Standard14 nummers, elk met een knop Stemmen

Hoofdstemming: E♭ Standard, volgens tabs. Dit album staat niet in de bibliotheek van TuneLit, dus er is hier niets gemeten.

Veertien nummers, bijna tien jaar sessies en minstens vijf gitaristen maakten dit het meest gevarieerde album van de band qua stemming. Acht nummers blijven in de klassieke E♭ Standard: Street of Dreams, There Was a Time, Catcher in the Rye, Scraped, Riad N' the Bedouins, I.R.S., This I Love en Prostitute. De rest, volgens de tabs:

• Chinese Democracy, het titelnummer, staat in de tabs in Drop D op standaardtoonhoogte, een halve toon boven de gebruikelijke stemming van de band, op Songsterr en Ultimate Guitar allebei.
• Shackler's Revenge is de laagste en de minst zekere: Songsterr en de best beoordeelde Guitar Pro-tab op Ultimate Guitar gebruiken Drop B (B F♯ B E G♯ C♯), terwijl andere tabs Drop C♯ gebruiken en één Drop B♭. Het staat vermeld in Drop B, als omstreden.
• Better staat in de tabs meestal in Drop C♯, waardoor de E♭ van de band op de bovenste vijf snaren blijft; één nieuwere versie op Songsterr heeft in plaats daarvan Drop D. De live-versie die sinds 2016 met Slash en Duff wordt gespeeld, staat ook in de tabs in Drop C♯.
• Sorry staat in beide tabs op Songsterr in Drop D, maar de best beoordeelde Guitar Pro-tab op Ultimate Guitar gebruikt E♭. Vermeld in Drop D, als omstreden.
• If the World en Madagascar staan op Songsterr in gewone E Standard, terwijl meerdere tabs op Ultimate Guitar E♭ gebruiken. Beide staan vermeld in E Standard, als omstreden.
• This I Love houdt de gitaren in E♭ Standard, maar op Songsterr staat de bas van Tommy Stinson met de lage snaar naar C♯ verlaagd.

Omdat niets hiervan gemeten is, behandel je de omstreden gevallen als startpunt: stem zoals vermeld, speel het openingsriff mee met de plaat, en klinkt het een halve toon ernaast, ga dan naar de andere stemming die in de opmerkingen bij het nummer staat.

De opname-analyse van TuneLit leest 90 seconden van elk nummer en bepaalt hoe ver de muziek van het A 440-raster af ligt. Het kent de afwijking alleen binnen één halve toon, dus de halve toon zelf (E♭ in plaats van D of E) komt uit de tabs en bronnen; een tweede audiocheck vraagt dan of de laagste lege snaar echt staat waar de tabs zeggen.

Nummers met een eigen waarde: Out ta Get Me (+11 ¢), Patience (0), My World (+20 ¢, geen gitaren), Hair of the Dog (+16 ¢), Raw Power (0, E Standard) en I Don't Care About You (0).

De belangrijkste uitkomst is hoe gewoon deze cijfers zijn. Elk Guns N' Roses-album dat we hebben gemeten ligt binnen ongeveer 8 cent van de kamertoon, een bedrag dat de meeste spelers in een volle bandmix niet horen. Waar de platen van Pantera een andere referentie-A nodig hebben en vroege Metallica een afwijking van 15 tot 20 cent, hebben de platen van Guns N' Roses alleen de E♭-stemming zelf nodig.

Vier van de vijf albums zijn gemeten op de gouden "Original Master Recording" cd's van Mobile Fidelity uit 1997 en 1999; dat zijn remasters. Als controle heeft TuneLit ook dezelfde nummers gemeten op de Greatest Hits-cd uit 2004. Daar staan de Appetite-nummers ongeveer 3 cent lager en de Use Your Illusion-nummers 3 tot 7 cent hoger, terwijl Patience en de twee Spaghetti Incident?-nummers hetzelfde staan. Verschillende cd-uitgaven van deze platen kunnen dus een paar cent verschillen, en alles onder ongeveer 6 cent op deze pagina lees je het best als "zuiver op A 440".

De controle op halve tonen op basis van het geluid komt overeen met de vermelde stemming op 51 van de 62 gemeten opnamen, inclusief de lage C♯ van The Garden. Die wijst op E bij Paradise City en Live and Let Die, die nooit de open lage snaar aanslaan, en bij November Rain, waar piano en orkest lager gaan dan de bas. Dat zijn bekende blinde vlekken van de methode, en de tabs gelden. Hij wijst op D bij Get in the Ring, het enige echte vraagteken op deze platen. Zeven andere laten het onzeker, vooral omdat hun laagste noten van keyboards komen of omdat ze, net als Raw Power, de open lage snaar nooit laten klinken.

Elke stemming heeft een label. Bij Guns N' Roses staan de meeste op Gemeten door TuneLit, omdat de afwijking uit onze eigen analyse van de cd komt. De naam van de stemming, E♭ Standard of Drop C♯, steunt nog steeds op de andere soorten bewijs:

• Officieel: een bandlid heeft het gezegd. Geen enkele stemming op deze pagina steunt alleen daarop, maar het Guitar Player-interview met Slash over Use Your Illusion verklaart de slide bij Bad Obsession, de Dobro bij You Ain't the First en de banjo bij Breakdown, en de opmerkingen bij de nummers gebruiken het.
• Vaak genoemd: betrouwbare media zijn het eens. Appetite for Destruction's E♭ Standard staat in de rig-rundown van Guitar World en past bij Slash' eigen reden om lager te stemmen.
• Volgens tabs: transcripties van de community, vooral van Songsterr, gecontroleerd met Ultimate Guitar waar mogelijk. Het grootste deel van de stemmingen per nummer rust hierop, waaronder The Garden, Raw Power en elk Chinese Democracy-item.
• Omstreden: de bronnen spreken elkaar tegen, zoals bij New Rose, Shackler's Revenge, Sorry, If the World en Madagascar. We geven de best onderbouwde optie en noemen de andere in de opmerkingen.
• Gemeten door TuneLit: onze analyse van een cd geeft de afwijking in cent. Alleen getallen worden gepubliceerd; het geluid wordt nooit opgeslagen of gedeeld.

Als een nummer nog een beetje scheef klinkt, verschuif de referentie met een hertz of zo; rond 440 Hz is één hertz ongeveer 4 cent.

• Alles van 1986 tot 1993: E♭ Standard (E♭ A♭ D♭ G♭ B♭ E♭), bas E♭ A♭ D♭ G♭, referentie-A 440.
• Live ?!*@ Like a Suicide (1986): E♭ Standard +6 ¢.
• Appetite for Destruction (1987): E♭ Standard op 440; Out ta Get Me +11 ¢.
• G N' R Lies (1988): E♭ Standard +8 ¢, akoestische gitaren inbegrepen; Patience op 440.
• Use Your Illusion I (1991): E♭ Standard −5 ¢. The Garden: Drop C♯ (één akoestische partij). Bad Obsession: slide in open G, een halve toon lager, riffs in E♭.
• Use Your Illusion II (1991): E♭ Standard op 440. My World heeft geen gitaren. Get in the Ring: controleer op gehoor.
• The Spaghetti Incident? (1993): E♭ Standard +7 ¢; Hair of the Dog +16 ¢. Raw Power: E Standard. New Rose: E♭ Standard (Songsterr zegt Drop C♯, nooit gespeeld).
• Chinese Democracy (2008, volgens tabs): E♭ Standard; Drop D voor Chinese Democracy en Sorry, Drop C♯ voor Better, Drop B voor Shackler's Revenge, E Standard voor If the World en Madagascar; This I Love met de bas gezakt naar C♯.
• Sinds 2016: de klassiekers spelen live in E♭; de nieuwe singles staan in de tabs in E♭.
• Gouden regel: als een tab een halve toon te hoog klinkt, is hij geschreven voor E Standard. Hou de fretposities aan en stem een halve toon lager.