Van Halen stemmingen.

Een halve toon lager, op gehoor. Elke tab van het eerste album zet het in E♭ Standard, en Wikipedia meldt dat de gestreepte Frankenstrat voor Eruption een halve toon lager gestemd werd. Far Out Magazine beschrijft de routine achter de opnamen: Eddie stemde zijn gitaar op zijn eigen gehoor en Michael Anthony stemde op hem af, zonder vaste methode. In een interview uit 1978 met Steven Rosen noemde Eddie maar één bijzondere stemming: de lage E omlaag naar D voor enkele akoestische partijen.

Gestemd op de vingers, niet op de losse snaren. Tom Weber, Eddie's gitaartechnicus in zijn laatste jaren, heeft beschreven dat hij de intonatie wat lager zette om Eddie's sterke linkerhand te passen, en dat hij zijn gitaren temperde zodat de hoge D♯-snaar op zichzelf ongeveer 14 cent te laag zat, maar bij het spelen mee klopte met de rest. Die D♯ bevestigt ook dat Eddie in zijn late carrière nog op E♭ stemde.

Waarom de opnamen afwijken. Een opname bevat de stemming van de gitaar plus de snelheid van de tape. De meting van TuneLit hoort alleen het resultaat, dus die kan niet zeggen of een nummer dat 30 cent te hoog zit zo gestemd was of versneld is. Wat ze wel kan zeggen, is dat de verschillen op de mastertapes zitten: de originele cd-persingen uit verschillende landen zijn het over de toonhoogte van elk album eens tot binnen ongeveer een cent, en bij bijna elk nummer.

1978 tot 1981: E♭ Standard. Op de vier David Lee Roth-albums tot en met Fair Warning staat bijna elk nummer in de tabs een halve toon lager. De uitzonderingen zijn bewust: Spanish Fly wordt gespeeld op een gitaar met nylonsnaren, een hele toon lager gestemd op D, And the Cradle Will Rock... staat in de tabs in E, en Fair Warning brengt een drop-stemming: Unchained, "Dirty Movies", Sinner's Swing! en Hear About It Later zetten de 6e snaar nog een hele toon lager, op C♯. Push Comes to Shove staat in de tabs in E.

1982 en 1984: een mix. Diver Down staat meestal in E Standard in de tabs, met Secrets, Intruder en (Oh) Pretty Woman in E♭. 1984 staat meestal in E, met Drop D op Drop Dead Legs en de grote uitzondering Panama, waarvan de populairste tab in E♭ staat.

1986 tot 1998: E Standard. Met Sammy Hagar, en daarna Gary Cherone, zetten de tabs bijna alles in E Standard op kamertoon. Drop D duikt op bij Don't Tell Me (What Love Can Do), Amsterdam en Baluchitherium op Balance, en bij Neworld op Van Halen III. 5150 heeft een titelnummer in Drop C♯, en Good Enough laat de 6e snaar helemaal naar A zakken. Runaround, op For Unlawful Carnal Knowledge, gaat terug naar E♭.

2012: terug naar E♭. A Different Kind of Truth bracht Eddie weer samen met Roth, en de tabs keren terug naar E♭ Standard, met Tattoo in E, Stay Frosty in Drop C en Honeybabysweetiedoll in C Standard.

Van Halen (1978)

E♭ Standard +13 ¢11 nummers, elk met een knop Stemmen

Hoofdstemming: E♭ Standard +13 ¢ (A ≈ 443,3), gemeten door TuneLit op de Amerikaanse cd. Guitar World suggereert ongeveer +40.

Het debuut werd grotendeels live opgenomen in Sunset Sound met producer Ted Templeman, en elke tab zet het een halve toon lager. De meting van TuneLit bevestigt E♭ voor elk nummer waarvan de lege lage snaar te horen is, en plaatst het album ongeveer 13 cent erboven: te hoog ten opzichte van E♭, maar veel dichter bij E♭ dan bij E. De nummers liggen meer uiteen dan op de meeste opnamen. Runnin' with the Devil en Atomic Punk zitten ongeveer 28 tot 29 cent boven E♭, I'm the One precies erop, en On Fire ongeveer 5 cent eronder. Ain't Talkin' 'bout Love zit op de albumwaarde; de solo wordt verdubbeld op een elektrische sitar.

Ice Cream Man begint met David Lee Roth op akoestische gitaar. De hoofdtab zet zijn partij in open E♭ (E♭ B♭ E♭ G B♭ E♭, open E een halve toon lager gestemd), terwijl Eddie's partij, het grootste deel van het nummer, in E♭ Standard staat, net als alles andere.

Met TuneLit: de knop van het album opent E♭ Standard op +13 ¢. Runnin' with the Devil en Atomic Punk hebben elk een eigen +28 en +29 ¢, I'm the One gewoon E♭, On Fire −5 ¢.

Van Halen II (1979)

E♭ Standard +28 ¢10 nummers, elk met een knop Stemmen

Hoofdstemming: E♭ Standard +28 ¢ (A ≈ 447,3), gemeten op de Japanse cd. Guitar World suggereert ongeveer +40.

Dit is het album dat het best past bij de reputatie "tussen E♭ en E": zeven van de tien nummers zitten 26 tot 37 cent boven E♭, ongeveer een derde van de weg naar E. Bottoms Up! is het hoogst met ongeveer 37 cent, genoeg om op de pagina twee lezingen te geven. D.O.A. en Women in Love... zitten lager, ongeveer 12 tot 13 cent boven E♭. De audiocontrole hoort E♭ bij elk nummer.

Spanish Fly is de uitzondering. Eddie speelde het op een Ovation met nylonsnaren, en de workshop van Bonedo en beide Songsterr-tabs zetten het een hele toon lager, in D Standard. TuneLit heeft het gemeten op ongeveer 12 cent boven D en hoort D als zijn laagste snaar.

Met TuneLit: E♭ Standard op +28 ¢ voor de meeste nummers; Spanish Fly opent in D Standard op +12 ¢.

Women and Children First (1980)

E♭ Standard +5 ¢9 nummers, elk met een knop Stemmen

Hoofdstemming: E♭ Standard +5 ¢ (A ≈ 441,3), gemeten op de Japanse cd.

Het album als geheel ligt weer dicht bij een zuivere E♭: Everybody Wants Some!!, Romeo Delight, Loss of Control en Take Your Whiskey Home zitten allemaal binnen ongeveer 8 cent ervan. Drie nummers niet: Fools, Could This Be Magic? en In a Simple Rhyme zitten 29 tot 31 cent boven E♭, net als Van Halen II.

Het openingsnummer is weer anders. Het geluid dat And the Cradle Will Rock... opent, is Eddie's Wurlitzer-elektrische piano door een phaser en zijn Marshall, en de tab zet de gitaren in E Standard, niet in E♭. De opname bevestigt dat: het zit precies op kamertoon-E, een halve toon boven de rest van het album. Op Could This Be Magic? speelt Roth akoestische gitaar (in de tabs in open E♭), terwijl Eddie slide toevoegt.

Met TuneLit: E♭ Standard op +5 ¢; And the Cradle Will Rock... opent in E Standard; Fools, Could This Be Magic? en In a Simple Rhyme gebruiken elk hun eigen +29 tot +31 ¢.

Fair Warning (1981)

E♭ Standard +5 ¢9 nummers, elk met een knop Stemmen

Hoofdstemming: E♭ Standard +5 ¢ (A ≈ 441,2), gemeten op de Japanse cd.

Op Fair Warning begint Eddie de lage snaar te laten zakken. Unchained is Drop D, een halve toon lager gestemd, C♯ G♯ C♯ F♯ A♯ D♯, zoals Far Out Magazine en Bonedo het beschrijven, en de tabs geven "Dirty Movies", Sinner's Swing! en Hear About It Later dezelfde Drop C♯. De meest bekeken Songsterr-tab van Unchained staat in Drop C, maar de noten liggen een halve toon onder de opname; de Drop C♯-tab past zoals hij geschreven is, en TuneLit hoort C♯ als de lege lage snaar. Unchained zelf meet precies op kamertoon.

Push Comes to Shove staat in de tabs in E Standard, en de opname bevestigt dat, maar het zit ongeveer 36 cent te hoog (A ≈ 449,1), tussen E en F. Op de pagina staan beide lezingen. Sunday Afternoon in the Park en One Foot Out the Door, opgebouwd uit synthesizerpartijen, zitten 18 tot 22 cent boven E♭.

Met TuneLit: E♭ Standard op +5 ¢, Drop C♯ voor de vier gedropte nummers (alleen de lage snaar zakt nog een hele toon), en E Standard op +36 ¢ voor Push Comes to Shove.

Diver Down (1982)

E Standard −27 ¢12 nummers, elk met een knop Stemmen

Hoofdstemming: E Standard −27 ¢ (A ≈ 433,1), gemeten op de Japanse cd.

Dit is het album dat echt tussen noten zit. De meeste nummers staan in de tabs in E Standard, en ze meten 20 tot 45 cent te laag: Where Have All the Good Times Gone! ongeveer 35, Cathedral ongeveer 44, Big Bad Bill (Is Sweet William Now) ongeveer 19. Een tuner op A 440 leest deze als ergens tussen E♭ en E. Alleen Dancing in the Street zit precies op kamertoon-E.

De nummers in de tabs in E♭ zitten op of boven E♭: Secrets precies erop (Eddie speelde het op de 12-snarige hals van een Gibson doubleneck) en (Oh) Pretty Woman ongeveer 27 cent erboven. De audiocontrole van TuneLit hoort E♭ als de lege lage snaar van Pretty Woman, waar de tabs die zetten. Intruder, de ruisende intro, leest ongeveer halverwege tussen E♭ en E, te onzeker voor de eigen waarde.

Little Guitars werd gespeeld op een kleine gitaar in Les Paul-stijl door David Petschulat. De tabs geven F C F B♭ D G, wat op een gewone gitaar Drop D is met een capo op de 3e fret, en de opname past daarbij, ongeveer 17 cent te laag. Happy Trails wordt a cappella gezongen.

Met TuneLit: E Standard op −27 ¢ is het startpunt, met eigen waarden voor de meeste nummers: Where Have All the Good Times Gone! op −35 ¢, Cathedral op −44 ¢, Dancing in the Street op kamertoon, Secrets in E♭, (Oh) Pretty Woman in E♭ op +27 ¢, en Little Guitars in Drop D met een capo op de 3e fret, −17 ¢.

1984 (1984)

E Standard +8 ¢9 nummers, elk met een knop Stemmen

Hoofdstemming: E Standard +8 ¢ (A ≈ 441,9), gemeten op de Amerikaanse cd.

1984 was het eerste album dat in Eddie's eigen 5150-studio werd gemaakt, met keyboards naast de gitaar. Jump wordt aangedreven door zijn Oberheim OB-Xa; Wikipedia, onder verwijzing naar de Van Halen Guitar Anthology, zet het in C-majeur, en de opname zit op kamertoon. Hot for Teacher, Girl Gone Bad, I'll Wait en Drop Dead Legs (in de tabs in Drop D) zitten tussen kamertoon en ongeveer 19 cent te hoog.

Panama is de beroemde discussie. De meest bekeken Songsterr-tab staat in E♭, een tweede, bijna even populair, staat in E, en Wikipedia geeft de toonsoort als E♭ majeur, tegenover de E majeur van de gepubliceerde partituur. De opname maakt het uit: de noten van de E♭-tab kloppen zoals ze geschreven zijn, de E-tabs zitten een halve toon boven die, en TuneLit hoort een lege E♭-snaar. Panama zit ongeveer 34 cent boven E♭ (A ≈ 448,8), twee derde van de weg naar E.

Twee nummers trekken de andere kant op. Top Jimmy, met zijn boventonenintro, zit ongeveer 42 cent boven E (A ≈ 450,7), bijna halverwege naar F; één tab zet de schone gitaar in een afwijkende stemming, D A D A C D, en de andere in standaardstemming. House of Pain zit ongeveer 25 cent te laag. Het titelnummer, een synthesizer-intro, meet ongeveer 28 cent te laag.

Met TuneLit: E Standard op +6 ¢; Panama opent E♭ Standard op +34 ¢; Top Jimmy E Standard op +42 ¢ (beide lezingen getoond); Hot for Teacher +19 ¢; House of Pain −25 ¢; Drop Dead Legs Drop D.

5150 (1986)

E Standard −5 ¢9 nummers, elk met een knop Stemmen

Hoofdstemming: E Standard −5 ¢ (A ≈ 438,7), gemeten op de Amerikaanse cd.

De komst van Sammy Hagar bracht E Standard op kamertoon. Hagar was een gevestigd gitarist, waardoor Eddie op sommige nummers naar keyboards kon overschakelen; Why Can't This Be Love, Dreams en Love Walks In zijn erop gebouwd. Good Enough laat zijn 6e snaar een kwint zakken, naar een lage A een octaaf onder de 5e snaar (A A D G B E), en het titelnummer staat in Drop C♯, Drop D een halve toon lager. Best of Both Worlds springt eruit met ongeveer 31 cent te hoog (A ≈ 448), en Love Walks In en 5150 zitten 12 tot 15 cent te hoog.

Met TuneLit: E Standard op −5 ¢; Good Enough opent de eigen A A D G B E; 5150 Drop C♯ op +12 ¢; Best of Both Worlds +31 ¢.

OU812 (1988)

E Standard10 nummers, elk met een knop Stemmen

Hoofdstemming: E Standard op kamertoon (A 440), gemeten op de Amerikaanse cd.

Elke tab van OU812 staat in E Standard, en de mediaan van het album zit precies op A 440, maar dit is het album waarop losse nummers het meest afwijken. Mine All Mine, Finish What Ya Started en A Apolitical Blues zitten ongeveer 9 tot 10 cent te hoog; Cabo Wabo, Black and Blue en Sucker in a 3 Piece 12 tot 16 cent te laag. Twee nummers vallen tussen de noten. A.F.U. (Naturally Wired) zit ongeveer 40 cent boven E; de audiocontrole van TuneLit hoort daar een lege E, maar de noten van de enige tab passen beter op de opname een halve toon lager, dus controleer het op gehoor. Source of Infection zit bijna precies halverwege tussen E♭ en E, ongeveer 50 cent onder E. A Apolitical Blues, de Little Feat-cover, stond alleen op de cd.

Met TuneLit: E Standard; bijna elk nummer heeft een eigen waarde, van −50 ¢ (Source of Infection) tot +40 ¢ (A.F.U.).

For Unlawful Carnal Knowledge (1991)

E Standard11 nummers, elk met een knop Stemmen

Hoofdstemming: E Standard op kamertoon (ongeveer +4 ¢, A ≈ 440,9), gemeten op de Amerikaanse cd.

Een gitaarzwaar album op kamertoon. Poundcake opent met een Makita-boormachine tegen de pickups gehouden en heeft volgens Wikipedia elektrische 12-snarige gitaren onder de hoofdgitaar; het zit ongeveer 13 cent te hoog. Spanked zit ongeveer 26 cent te laag, en het rauwe couplet-riff wordt gespeeld op een zessnarige basgitaar, gestemd als een gitaar een octaaf lager. Runaround is het E♭-nummer van het album: de ritmegitaren in de tab staan een halve toon lager, en TuneLit hoort de lege E♭-snaar. Right Now is gebouwd op Eddie's piano, en 316 is een kort akoestisch stuk, genoemd naar Wolfgangs verjaardag.

Met TuneLit: E Standard; Runaround opent E♭ Standard; Poundcake +13 ¢, Spanked −26 ¢.

Balance (1995)

E Standard12 nummers, elk met een knop Stemmen

Hoofdstemming: E Standard op kamertoon (ongeveer −3 ¢, A ≈ 439,2), gemeten op de Amerikaanse cd.

Eddie vertelde aan Guitar World dat het grootste deel van Balance in D mineur stond, en de tabs bevestigen dat: Don't Tell Me (What Love Can Do), Amsterdam en Baluchitherium staan in Drop D, de rest in E Standard. Op Baluchitherium is het diepe deel dat klinkt als een zessnarige bas volgens Eddie een Music Man Albert Lee-gitaar met zwaardere snaren, gestemd naar een lage A. De opname is het stabielste album van Van Halen: elk gitaarnummer zit binnen ongeveer 8 cent van kamertoon.

Met TuneLit: E Standard, Drop D voor de drie bovenstaande nummers (Amsterdam +8 ¢).

Van Halen III (1998)

E Standard12 nummers, elk met een knop Stemmen

Hoofdstemming: E Standard op kamertoon (ongeveer −2 ¢, A ≈ 439,5), gemeten op de Europese cd.

Het enige album van Gary Cherone is ook het album met de meest ongewone stemmingen, hoewel er maar een paar handgemaakte tabs bestaan. Neworld, een akoestisch openingsnummer, staat in de tabs in Drop D. Josephina's akoestische gitaar zet de twee bovenste snaren een hele toon lager (E A D G A D). Primary, gespeeld op een elektrische sitar, en het slidenummer Ballot or the Bullet staan in open A met een lage A op de 6e snaar (A A E A C♯ E). How Many Say I is een pianoballad, gezongen door Eddie. De opname zit op kamertoon, met Year to the Day ongeveer 18 cent te laag.

Met TuneLit: E Standard, plus Drop D, E A D G A D en A A E A C♯ E waar aangegeven.

A Different Kind of Truth (2012)

E♭ Standard13 nummers, elk met een knop Stemmen

Hoofdstemming: E♭ Standard op kamertoon (ongeveer −1 ¢, A ≈ 439,8), gemeten op de Europese cd.

De terugkeer van Roth bracht de band terug naar E♭, en de nummers meten dicht bij een zuivere E♭ op kamertoon; Bullethead zit ongeveer 9 cent te laag. Tattoo is de uitzondering waar de tabs naar wijzen: het staat in E Standard, en de audiocontrole bevestigt dat. Stay Frosty begint met Roths gefingerpickte akoestische intro (in de tabs in open C) en staat voor de band in Drop C. Honeybabysweetiedoll staat in de tabs in C Standard, twee hele tonen lager; Eddie zei dat de vreemde geluiden in de intro komen van een Whammy, een octaafpedaal en een sustainer, en TuneLit kon de lage C niet uit het geluid bevestigen, dus zie dat als een goede gok.

Met TuneLit: E♭ Standard op kamertoon; Tattoo E Standard; Stay Frosty Drop C; Honeybabysweetiedoll C Standard.

De schatter Afstemmen op een opname van TuneLit neemt een stuk van elk nummer, zoekt de sterkste noten en vergelijkt die met het gelijkzwevende raster. Zo wordt de afwijking tot op enkele cent vastgelegd, maar alleen binnen één halve toon, dus de halve toon zelf (E, E♭, D) komt uit de tabs en bronnen hierboven. Een tweede controle luistert naar de laagste lege snaar; voor Van Halen kwam die overeen met de tabs bij 110 van de 127 nummers en sprak geen enkele tegen op een manier die een tweede bron steunde. Ook bevestigde die de E♭ van (Oh) Pretty Woman, die een meting alleen een halve toon te laag zou hebben gezet.

We hebben de vroegste cd-persing van elk album in onze bibliotheek gemeten: de Amerikaanse cd's van Van Halen, 1984 en de Hagar-albums, de Japanse cd's uit 1988–⁠89 van Van Halen II tot Diver Down, en de Europese cd's van Van Halen III en A Different Kind of Truth. De audio wordt nooit geüpload of gepubliceerd; alleen de cijfers staan op deze pagina.

Drie dingen vallen op. Ten eerste past de reputatie „tussen E♭ en E” het best bij Van Halen II en Diver Down, elk van de andere kant: Van Halen II zit ongeveer 28 ¢ boven E♭, de E-nummers van Diver Down 20 tot 45 ¢ onder E. Het debuut zit maar ongeveer 13 ¢ te hoog ten opzichte van E♭. Ten tweede bewegen losse nummers veel meer dan op de meeste opnames van bands. De spreiding binnen één album loopt op tot ongeveer 34 ¢ bij Van Halen, 40 bij Fair Warning en 90 bij OU812, en geen bron verklaart dat. Ten derde maakt de persing een beetje uit. De originele cd's uit de VS, Japan, Duitsland en Canada komen binnen ongeveer een cent per album overeen, maar de Japanse remasters uit 2015–⁠2016 van de zes albums uit de Roth-tijd liggen ongeveer 2 tot 10 ¢ hoger dan de originele cd's (Diver Down het meest), en de HDCD-remasters uit 2000 verschillen tot ongeveer 5 ¢. Als jouw exemplaar een remaster is en het een tikje te hoog klinkt, ligt dat daaraan.

Houd een paar grenzen in gedachte. Alles binnen ±4 ¢ telt als kamertoon. Zwaar bewerkte nummers, toetsenstukken en sporen met weinig gitaar geven minder betrouwbare metingen, dus die gebruiken de waarde van hun album, tenzij ze duidelijk afwijken. En een meting kan niet zien of een gitaar te hoog gestemd staat of een bandrecorder te snel loopt.

Elke stemming op de albumpagina's heeft een label. De afwijkingen van alle twaalf albums zijn Gemeten door TuneLit. De namen van de stemmingen rusten op ander bewijs:

• Officieel: Eddies eigen woorden, zoals bij de gitaar in lage A op Baluchitherium.
• Vaak genoemd: magazines en naslagwerken zijn het eens, zoals bij de Drop C♯ van Unchained en de E♭ van de eerste twee albums.
• Volgens tabs: alleen tabs, vooral van Songsterr. De meeste Van Halen-nummers rusten op dit niveau, en TuneLit heeft de noten van elke populaire tab naast de opname gelegd: bijna alle passen zoals ze geschreven staan.
• Omstreden: bronnen spreken elkaar tegen. Voor Van Halen: Panama, vermeld in E♭ na de meting.

Klinkt een nummer nog een beetje scheef? Verschuif de referentie een hertz of twee. Rond 440 Hz is één hertz ongeveer 4 ¢.

• Van Halen (1978): E♭ Standard +13 ¢. Runnin' with the Devil en Atomic Punk +28/+29 ¢; I'm the One E♭; On Fire −5 ¢.
• Van Halen II (1979): E♭ Standard +28 ¢. D.O.A. en Women in Love... +12/+13 ¢; Bottoms Up! +37 ¢; Spanish Fly D Standard +12 ¢.
• Women and Children First (1980): E♭ Standard +5 ¢. En And the Cradle Will Rock... E Standard; Fools, Could This Be Magic?, In a Simple Rhyme ongeveer +30 ¢.
• Fair Warning (1981): E♭ Standard +5 ¢. Drop C♯: Unchained, "Dirty Movies", Sinner's Swing!, Hear About It Later. Push Comes to Shove E Standard +36 ¢.
• Diver Down (1982): E Standard −27 ¢, nummers van −44 ¢ tot kamertoon. E♭: Secrets, (Oh) Pretty Woman (+27 ¢). Little Guitars Drop D, capo 3.
• 1984 (1984): E Standard +6 ¢. Panama E♭ +34 ¢; Top Jimmy E +42 ¢; House of Pain −25 ¢; Drop Dead Legs Drop D.
• 5150 (1986): E Standard −5 ¢. Good Enough A A D G B E; 5150 Drop C♯; Best of Both Worlds +31 ¢.
• OU812 (1988): E Standard bij A 440, nummers van −50 ¢ tot +40 ¢.
• For Unlawful Carnal Knowledge (1991): E Standard. Runaround E♭; Spanked −26 ¢.
• Balance (1995): E Standard; Drop D voor Don't Tell Me (What Love Can Do), Amsterdam, Baluchitherium.
• Van Halen III (1998): E Standard; Neworld Drop D; Josephina E A D G A D; Primary, Ballot or the Bullet A A E A C♯ E.
• A Different Kind of Truth (2012): E♭ Standard. Tattoo E; Stay Frosty Drop C; Honeybabysweetiedoll C Standard.
• Gouden regel: stel bij Van Halen eerst de referentie-A van het nummer in. De halve toon is meestal wat de tab zegt; de cent-waarden bijna nooit.